ARTYKUL LUDWIKA (SIERPIEN 2013)

Dwa lata temu stalem sie autorem artykulu o niebezpiecznych zatargach pomiedzy wierzacymi i nie wierzacymi, opublikowanego w czasopismie "American Atheists," niestety po angielsku (w lutym 2012).

Dawno juz czulem ze czegos tam brakowalo. Dlatego dodalem Sekcje 2 i Sekcje 3. Troche skrocone tlumaczenie, wlacznie z dodanymi sekciami, znajdziesz na:

http://csam.montclair.edu/~kowalski/theo/ateizm123.html

Z gory dziekuje za komentarze. Spodziewam sie ze pomoga mi one w dalszych rozwazaniach na tematy teologiczne. Oto moj adres Internatowy:

kowalskiL@mail.montclair.edu

Podziel sie powyzszym linkiem z tymi ktorych artykul moj moze zainteresowac.

Ludwik Kowalski, Fizyk na Emeryturze ==> http://ludkow.info/byt

===========================

Jalowe konfrontacje pomiedzy teistami i ateistami

Ludwik Kowalski, Ph.D.

(poprawione i streszczone tlumaczenie maszynowe)

po angielsku ==> http://csam.montclair.edu/~kowalski/theo/atheist.html
po polsku ==> http://csam.montclair.edu/~kowalski/theo/ateizm123.html


Wstep

Zatruwajace konflikty miedzy teistami i ateistami, czesto sprowadzaje sie do "jestesmy lepsi od was" roszczen. Konfrontacje takie sa bardzo rozpowszechnione, jak mozna sprawdzic przegladajac strony Internetowe (1). Ci, którzy promuja je sa zazwyczaj ani naukowcami, ani teologami. ... Chce zajac sie tym problemem bez uzywania slowa "religia". Aby dyskutowac religie, trzeba by bylo omowic roznice miedzy religiami, polityczne wykorzystywania teizmu i ateizmu, i wiele innych powaznych tematow.

Sekcja 1

W "Zblizenie nauki i religii: Dlaczego to musi byc zrobione", Robert John Russell mowi, ze droga do swiata bez agresywnych starc jest we wspolpracy teologow i naukowcow (2). Ja raczej sie z tym nie zgadzam. Wspolpraca, byc moze, rozwinie sie w odleglej przyszlosci; narazie potrzebne sa osobne dyskusje.

Pierwszym krokiem do wzajemnego szacunku pomiedzy teistami i ateistami powinno byc uznanie podstawowegu faktu; wiekszosc ludzi zyje w dwoch swiatach: materialnym [objektywnym] i duchowym [subjektywnym]. Metody uzasadnienia roszczen teologicznych bardzo sie roznia od metod uzywanych przez naukowcow. Bog nie jest istota materialna; eksperymenty naukowe nie sa odpowiednia droga do szukania dowodow jego istnienia. To samo odnosi sie do prob obalenia twierdzen naukowych, takich jak wiek ziemi, na podstawie niezgodnosci ze swietymi textami.

Teologia podobna jest troche do matematyki, nie do nauki. Dowody matematyczne zaczynaja sie od aksjomatow (poczatkowo przyjetych prawd) i sprowadzaja sie do logicznych razwazan. Tylko znalezienie bledu logicznego moze sie stac powodem do odrzucenia twierdzenia matematycznego. Axiomatow sie nie udowadnia. Roszczenia naukowe, z drugiej strony, sa uzasadnione na podstawie faktow doswiadczalnych a nie na podstawie czystej logiki. Dla naukowcow matymatyka jest zwykle konieczna ale nie dostateczna. Roszczenia naukowe nigdy nie sa traktowane jako "niezmienna prawda." Naukowcy wiedza ze nawet jedna niezgodnosc z danymi doswiadczalnymi moze doprowadzic do koniecznosci odrzucenia przyjetej teorii. Roznice w metodach uzasadnien roszczen, przyjetych przez naukowcow i teologow, so dostatecznym powodem do separacji zamiast wspolpracy.

Separacja pozwoli teistom i ateistom przemyslec i zmienic, w miare potrzeby, podstawowe idee i metodologie. Zanim to nastapi naukowcy nie powinni uczestniczyc w debatach na temat swiata duchowego, chyba ze zdarzy sie ze sa oni takze teologami. Podobnie teologowie nie powinni uczestniczyc w debatach na temat swiata materialnego, chyba ze zdarzy sie ze sa oni rowniez naukowcami. Dyskusje dotyczace sposobow wyeliminowania istniejacych konfliktow moga potrwac dziesieciolecia, jezli nie wieki. Moim zdaniem, beda one bardziej wydajne jesli prowadzone oddzielnie.

Jestem naukowcem, a nie teologiem (3). Jako student w Polsce od 1949 do 1957, bylem agresywnym ateista, a nastepnie stalem sie czlonkiem partii komunistycznej. Teraz jestem teista, wierze w Boga i chdze do synagogi, jak opisuje w zyciorysie Internetowym (4). Pisanie go bylo obowiazkiem moralnym [duchowym], wobec rodziców, i wobec milionow innych ofiar stalinizmu. Ludze ci nie zyja ale bylem z nimi gdy pisalem. Co moze byc lepszym potwierdzeniem ze wielu z nas zyje w dwoch roznych swiatach, materialnym i duchowym?

Powiedzenie ze teizm i nauka to dwa "nie pokrywajace sie magisteria" zostalo sformulowane przez S. J. Goulda (5). ... Nieformalna wspolpraca miedzy dwoma obozami zawsze bedzie istniec, wielu naukowcow jest rowniez teologami a wielu teologow jest takze naukowcami. Tacy ludzie z pewnoscia beda wiedziec jakie metody uzasadnienia roszczen sa wlasciwe w kazdej dzidzinie.

Swiete texty, jak juz wspominalem, zawieraja tez wypowiedzi o swiecie materialnym. Takie wypowiedzi wynikaja z blednych przekonan naszych dalekich przodkow, tych co zyli gdy wiara i nauka nie byly jeszcze odrebnymi dziedzinami wiedzy. Opowiesc o stworzeniu swiata w ciagu jednego tygodnia, na przyklad, nie jest juz brana doslownie, nawet przez wielu teologow. Formalne jednoznaczne uznanie tego, na przyklad, przez Papieska Akademie Nauk w Watykanie, byloby niezwykle waznym krokiem w kierunku wyeliminowania jalowych confliktow. ...

Sekcja 2 ( dodana 13.09.2013, po publikacji artykulu )

Moim zdaniem, podejscie NOMA zostanie przyjete przez naukowcow odrazu po tym jak teologowie go zaakceptuja; wiekszosc naukowcow nigdy nie krytykowala wiary w bogow i aniolow, chyba gdy bili do tego prowokowani.

Ale akceptacja NOMA przez teologow a pewnoscia napotka duzo trudnosci. Dlaczego tak mysle? Bo wiem ze naukowcy sa jednolita grupa, akceptujaca metode badan naszego swiata materialnego. Teolodzy, natomiast, sa bardzo podzieleni; ich doktrynalne poglady sa czesto bardzo rozne. Pozatym, wiekszosc z nich uwaza, ze zmiany w naszym swiecie materialnym moga byc skutkami wydarzen w swiecie duchowym, modlitw, boskich interwencji, itp.

Oto typowa modlitwa; czytalsimy ja dzisiaj podczas nabozenstwa Jom Kippur, w naszej synagodze (reform judaism): "Jestes naszym Krolem, wybawiasz nas z rak oprawcow, bronisz nas przed tyrananami, czynisz liczne cuda. Dales nam zycie; bez Twojej pomocy nie udalo by sie nam przezyc tylu oprawcow--takich jak cuda w Egipcie, w panstwie poteznego faraona." Podobne hymny mozna zapewne znalezc w modlitwnikach chrzescijanskich i muzulmanskich. Ile teologow zgodzi sie na to by texty bibijne nie byly interpretowane doslownie?

Kilka prob zreformowania Judaizmu opisano w (6). Wiekszosc z nich nadal jest przedmiotem wasni pomedzy rabinami roznych odlamow. Slynny zydowski teolog-reformator, Baruch Spinoza, ekskomunikowany jako heretyk (17 wiek w Hollandji), napisal: " Mowiac ze Bog kieruje swiatem mowie ze swiat rzadzony jest niezmiennymi prawami przyrody." Dlaczego taka postawa filozoficzna zostala uznana za herezje? Prawdopodobnie dlatego, ze sugeruje ona ze Bog nie jest tak wszechmocny, jak opisuje Biblia.

Nowoczesny Judaizm reformowany jest zakorzeniony w dziewietnastowiecznym pytaniu--"Czy historie Biblijne sa legendami ?" (6) Niemiecki rabin Abram Geiger zapytal: " Jak dlugo wolno nam rozpowszechniac taki niesluszny poglad ... twierdzic ze legendy biblijne to prawda historyczna? Odnosilo sie to prawdopodobnie do mitu o stworzenia swiata w ciagu siedmiu dni , do mitu o niewoli w Egipcie, do mitu a zlotym cielcu, itd. Cenimy te legendy bo odzwierciadlaja one wiare naszych przodkow .

Zwracajac sie do Geigera, inny niemiecki rabin zapytal "Czy zaprzeczasz wartosci biblji?" Odpowiedz byla prosta --"Nie nie zaprzeczam, ale mysle ze bezwartosciowe i nieistotne nakazy i modlitwy powinne byc eliminowane [z naszych ksiag]." Dlaczego podejrzewam, ze tylko niewielka czesc wspolczesnych teologow sklonna jest poprzec taka porade? Bo biblijne historie przeplataja sie z biblijnymi zasadami moralnosci. Bog, wedlug wiekszosci kaznodziejow, rejestruje wszystkie nasze grzechy, i karze nieposlusznych. Wielu chrzescijan nadal wierzy w pieklo, wielu zydów nadal wierzy w kare pozbawienia dostepu do "lepszego swiata przyszlosci."

Czy istnieje lepszy sposob odzialywania na moralnosci milonow niewyksztalconych ludzi? Mysle, ze nie. Trudnosci stojace przed postepowymi teologami polegaja na stworzeniu podejscia zgodnego z zasada NOMA. Czy uda sie im tego dokonac?

Sekcja 3 (dodana 17.09.2013, po publikacji artyku_u )

Nasz modlitewnik (7) zawiera nastepujaca rade do wiernych : "modl sie tak, jakby wszystko zalezalo od Boga, dzialaj tak jakby wszystko zalezalo od ciebie." Internet pomogl mi znalazlzc te sama porade w jezyku polskim:

http://demotywatory.pl/4126703

Autorem porady byl albo sw. Ignacio Loyola, jak stwierdzono na jednym z polskich portali internetowych, albo sw. Aralias Augustyn, jak stwierdzono na innym polskum portalu. Dobrze ze wypowiedzi chrzescijanskich swietych sa w naszym zydowskim modlitewnniku. A oto trafna interpretacja powyzszej rady z tego modlitewnika:

MODLITWA ZACHECA DO TEGO
aby Boza obecnosc napelnila nasze dusze,
i aby wola Boza kierowala naszymi zyciami.
Modlitwa nie zawodni naszych suchych pol,
nie zreperuje zlomanego mostu,
i nie odbuduje zrujnowanego miasta.
Ale modlitwa potrafi natchac nasze dusze,
uleczyc nasze zlamane serca,
i wzmocnic oslabiona wole.

Woda, pola, mosty i miasta naleza do naszego swiata materialnego. Ale suche dusze, zlamane serca i oslabiona wola naleza do naszego swiata duchowego. Bog pomaga nam dzialac skuteczne w swiecie materialnym poprzez wplyw na nasz swiat duchowy. Modlimy sie tak, jakby Bog byl w stanie dokonac zmian w naszym swiecie materialnym bezposrednio. Czy powyzsza rada teologow chrzescijanskich--jak sie modlic i jak dzialac--jest zgodna z postawa NOMA? Niestety, nie wiem jak odpowiadziec na to pytanie. Czekam wiec na to co powiedza inni.

Cytaty

1) Collected Internet comments, http://pages.csam.montclair.edu/~kowalski/theo_sci.html

2) Robert John Russel, “Bridging Science and Religion: Why it Must be Done”
http://www.ctns.org/about_history.html

3) L. Kowalski's publications: http://csam.montclair.edu/~kowalski/LK_publications.html

4) “Diary of a Former Communist: Thoughts, Feelings, Reality”
http: //csam.montclair.edu/~kowalski/life/intro.html
albo po polsku ==> http://ludkow.info/byt

5) Gould, S. J. (1997). "Nonoverlapping Magisteria." Natural History 106 (March): 16-22. A takze www.stephenjaygould.org/library/gould_noma.html

6) Barry L. Schwartz, "Judaism's Great Debates: Timeless Controversies from Abraham to Herzl, " _The Jewish Publication Society, Philadelphia, 2012 (Part 3, Modern Judaism). _[dodane w roku 2013]

7) "Mishkan T'Filah: A Rform Sidur," CCAR Press, NY, 2007, page 47.[dodane w roku 2013]

==================